Poniedziałek, 16 listopada 2026 Imieniny: Małgorzata, Edmund, Gertruda Redakcja Kontakt
Wzory fizyczne

Jak obliczyć energię potencjalną sprężystości?

Autor: Redakcja likekonik.pl Publikacja: 15 listopada 2026 1 min czytania
Sprężyna

Energię potencjalną sprężystości oblicza się ze wzoru Eps = (k · x2) / 2. Stała sprężystości k powinna być wyrażona w N/m, a odkształcenie x w metrach. Wynik otrzymujemy w dżulach (J).

Definicja i wzór

Energia potencjalna sprężystości to energia zgromadzona w ciele, które zostało rozciągnięte, ściśnięte lub w inny sposób odkształcone. W przypadku sprężyny jest równa pracy wykonanej przez siłę zewnętrzną podczas jej odkształcania.

W zakresie, w którym obowiązuje liniowa zależność siły od odkształcenia, stosujemy wzór:

Eps = 2}{2}

Wynika on z pola pod wykresem siły sprężystości w funkcji wydłużenia. Ponieważ siła rośnie proporcjonalnie do odkształcenia, wykres ma kształt prostej, a wykonana praca odpowiada polu trójkąta.

Symbol Nazwa Jednostka SI
Eps Energia potencjalna sprężystości dżul (J)
k Stała sprężystości niuton na metr (N/m)
x Wydłużenie lub skrócenie metr (m)

Od czego zależy energia potencjalna sprężystości?

Wartość energii zależy od dwóch wielkości: stałej sprężystości k oraz odkształcenia x. Stała sprężystości opisuje, jak trudno odkształcić daną sprężynę. Zależy między innymi od materiału, długości i pola przekroju poprzecznego sprężyny.

Najważniejsza cecha wzoru wynika z obecności kwadratu odkształcenia. Dwukrotne zwiększenie wydłużenia nie powoduje dwukrotnego, lecz czterokrotny wzrost energii. Jeśli wydłużenie wzrośnie trzy razy, energia wzrośnie dziewięć razy, o ile sprężyna nadal pracuje w zakresie sprężystym.

Energię potencjalną sprężystości mogą magazynować między innymi:

  • rozciągnięta lub ściśnięta sprężyna
  • napięty łuk
  • rozciągnięta gumka
  • ugięta trampolina

W obliczeniach należy najpierw zamienić wszystkie długości na metry. Na przykład 10 cm to 0,1 m. Pominięcie tej zamiany albo brak podniesienia wartości x do kwadratu prowadzi do błędnego wyniku.

Przykład obliczeniowy

Sprężyna ma stałą sprężystości k = 100 N/m i została rozciągnięta o x = 0,1 m. Obliczamy zgromadzoną w niej energię potencjalną sprężystości:

  1. Dane – k = 100 N/m oraz x = 0,1 m.
  2. Podstawienie – Eps = (100 N/m · (0,1 m)2) / 2.
  3. Obliczenie wyniku – Eps = (100 · 0,01) / 2 J = 0,5 J.

Energia potencjalna sprężystości sprężyny wynosi 0,5 J. Jednostka wynika też bezpośrednio z przekształcenia jednostek: N/m · m2 = N · m, a niutonometr jest równy dżulowi.

Kiedy można stosować ten wzór?

Wzór zakłada, że siła sprężystości jest proporcjonalna do odkształcenia. Tę zależność opisuje prawo Hooke’a, zapisywane dla sprężyny jako F = –k · x. Znak minus wskazuje, że siła sprężystości działa przeciwnie do kierunku odkształcenia.

Obliczenie jest wiarygodne, gdy:

  • sprężyna lub inne ciało pracuje w zakresie odkształceń sprężystych
  • po usunięciu siły ciało może wrócić do pierwotnego kształtu
  • stała sprężystości k pozostaje w przybliżeniu stała
  • wartość odkształcenia x została podana w metrach

Po przekroczeniu granicy sprężystości ciało może odkształcić się trwale, a zależność siły od wydłużenia przestaje być liniowa. W takim przypadku prosty wzór Eps = (k · x2) / 2 nie opisuje już dokładnie zgromadzonej energii.

Wystarczy więc ustalić stałą sprężystości, zmierzyć odkształcenie w metrach, podnieść je do kwadratu i podstawić obie wartości do wzoru. Otrzymany wynik będzie wyrażony w dżulach.

Redakcja likekonik.pl

Likekonik.pl to pomoc w nauce przedmiotów ścisłych. Zebraliśmy wzory matematyczne, fizyczne i chemiczne razem z wyjaśnieniem, kiedy i jak je stosować. Omawiamy geometrię, funkcje i statystykę oraz rozwiązujemy przykładowe zadania krok po kroku. Tłumaczymy pojęcia, z którymi uczniowie i studenci mają najwięcej kłopotu. Piszemy przystępnie, tak żeby z naszych materiałów można było szybko powtórzyć materiał przed sprawdzianem, maturą lub kolokwium.

741 opublikowanych artykułów zobacz wszystkie

Przeczytaj też

Spis treści · 4 sekcji