Jak obliczyć energię potencjalną sprężystości?
Energię potencjalną sprężystości oblicza się ze wzoru Eps = (k · x2) / 2. Stała sprężystości k powinna być wyrażona w N/m, a odkształcenie x w metrach. Wynik otrzymujemy w dżulach (J).
Definicja i wzór
Energia potencjalna sprężystości to energia zgromadzona w ciele, które zostało rozciągnięte, ściśnięte lub w inny sposób odkształcone. W przypadku sprężyny jest równa pracy wykonanej przez siłę zewnętrzną podczas jej odkształcania.
W zakresie, w którym obowiązuje liniowa zależność siły od odkształcenia, stosujemy wzór:
Eps =
Wynika on z pola pod wykresem siły sprężystości w funkcji wydłużenia. Ponieważ siła rośnie proporcjonalnie do odkształcenia, wykres ma kształt prostej, a wykonana praca odpowiada polu trójkąta.
| Symbol | Nazwa | Jednostka SI |
|---|---|---|
| Eps | Energia potencjalna sprężystości | dżul (J) |
| k | Stała sprężystości | niuton na metr (N/m) |
| x | Wydłużenie lub skrócenie | metr (m) |
Od czego zależy energia potencjalna sprężystości?
Wartość energii zależy od dwóch wielkości: stałej sprężystości k oraz odkształcenia x. Stała sprężystości opisuje, jak trudno odkształcić daną sprężynę. Zależy między innymi od materiału, długości i pola przekroju poprzecznego sprężyny.
Najważniejsza cecha wzoru wynika z obecności kwadratu odkształcenia. Dwukrotne zwiększenie wydłużenia nie powoduje dwukrotnego, lecz czterokrotny wzrost energii. Jeśli wydłużenie wzrośnie trzy razy, energia wzrośnie dziewięć razy, o ile sprężyna nadal pracuje w zakresie sprężystym.
Energię potencjalną sprężystości mogą magazynować między innymi:
- rozciągnięta lub ściśnięta sprężyna
- napięty łuk
- rozciągnięta gumka
- ugięta trampolina
W obliczeniach należy najpierw zamienić wszystkie długości na metry. Na przykład 10 cm to 0,1 m. Pominięcie tej zamiany albo brak podniesienia wartości x do kwadratu prowadzi do błędnego wyniku.
Przykład obliczeniowy
Sprężyna ma stałą sprężystości k = 100 N/m i została rozciągnięta o x = 0,1 m. Obliczamy zgromadzoną w niej energię potencjalną sprężystości:
- Dane – k = 100 N/m oraz x = 0,1 m.
- Podstawienie – Eps = (100 N/m · (0,1 m)2) / 2.
- Obliczenie wyniku – Eps = (100 · 0,01) / 2 J = 0,5 J.
Energia potencjalna sprężystości sprężyny wynosi 0,5 J. Jednostka wynika też bezpośrednio z przekształcenia jednostek: N/m · m2 = N · m, a niutonometr jest równy dżulowi.
Kiedy można stosować ten wzór?
Wzór zakłada, że siła sprężystości jest proporcjonalna do odkształcenia. Tę zależność opisuje prawo Hooke’a, zapisywane dla sprężyny jako F = –k · x. Znak minus wskazuje, że siła sprężystości działa przeciwnie do kierunku odkształcenia.
Obliczenie jest wiarygodne, gdy:
- sprężyna lub inne ciało pracuje w zakresie odkształceń sprężystych
- po usunięciu siły ciało może wrócić do pierwotnego kształtu
- stała sprężystości k pozostaje w przybliżeniu stała
- wartość odkształcenia x została podana w metrach
Po przekroczeniu granicy sprężystości ciało może odkształcić się trwale, a zależność siły od wydłużenia przestaje być liniowa. W takim przypadku prosty wzór Eps = (k · x2) / 2 nie opisuje już dokładnie zgromadzonej energii.
Wystarczy więc ustalić stałą sprężystości, zmierzyć odkształcenie w metrach, podnieść je do kwadratu i podstawić obie wartości do wzoru. Otrzymany wynik będzie wyrażony w dżulach.



