Jak obliczyć kod binarny? Poradnik krok po kroku
Kod binarny oblicza się na dwa podstawowe sposoby: liczbę dziesiętną zamieniasz na binarną przez kolejne dzielenie przez 2, a liczbę binarną na dziesiętną przez sumowanie odpowiednich potęg liczby 2. System binarny ma podstawę 2 i używa tylko cyfr 0 oraz 1. Każda z tych cyfr zajmuje określoną pozycję, której waga jest kolejną potęgą dwójki.
Jak zamienić liczbę dziesiętną na binarną?
Najczęściej stosuje się algorytm kolejnych dzieleń przez 2. Przy każdym działaniu zapisujesz resztę z dzielenia całkowitoliczbowego. Reszta może mieć tylko wartość 0 albo 1, więc staje się kolejnym bitem wyniku.
Dzielenie całkowitoliczbowe pomija część ułamkową. Na przykład 5 podzielone przez 2 daje iloraz 2 i resztę 1, ponieważ 2 × 2 + 1 = 5.
Wykonuj obliczenia według następujących kroków:
- Podziel liczbę przez 2 i zapisz resztę.
- Zastąp badaną liczbę całkowitym ilorazem.
- Powtarzaj dzielenie, dopóki iloraz nie będzie równy 0.
- Odczytaj zapisane reszty od dołu do góry.
Przykład dla liczby 21:
| Działanie | Iloraz | Reszta |
|---|---|---|
| 21 ÷ 2 | 10 | 1 |
| 10 ÷ 2 | 5 | 0 |
| 5 ÷ 2 | 2 | 1 |
| 2 ÷ 2 | 1 | 0 |
| 1 ÷ 2 | 0 | 1 |
Reszty zapisane w kolejności wykonywania działań to 1, 0, 1, 0, 1. Ponieważ pierwsza reszta odpowiada najmłodszej pozycji, trzeba czytać je od końca: 10101. Zatem 21 w systemie dziesiętnym to 10101 w systemie binarnym.
Możesz sprawdzić wynik, rozkładając go na potęgi dwójki: 16 + 4 + 1 = 21.
Jak zamienić liczbę binarną na dziesiętną?
W drugą stronę wykorzystuje się wagi pozycji. Zacznij od prawej strony liczby binarnej i przypisz tej pozycji potęgę 20. Każda następna pozycja w lewo otrzymuje wyższy wykładnik.
Przydatne potęgi liczby 2 przedstawia tabela:
| Potęga | Wartość | Pozycja od prawej |
|---|---|---|
| 20 | 1 | 1. |
| 21 | 2 | 2. |
| 22 | 4 | 3. |
| 23 | 8 | 4. |
| 24 | 16 | 5. |
| 25 | 32 | 6. |
| 26 | 64 | 7. |
| 27 | 128 | 8. |
Dla liczby 10101 każda cyfra otrzymuje odpowiednią wagę:
- Pomnóż skrajną prawą cyfrę przez 20.
- Przesuwając się w lewo, przypisuj kolejne potęgi: 21, 22, 23 i tak dalej.
- Pomnóż każdą cyfrę przez przypisaną jej wagę.
- Zsumuj otrzymane iloczyny.
Obliczenie wygląda tak:
101012 = 1 × 24 + 0 × 23 + 1 × 22 + 0 × 21 + 1 × 20
Po podstawieniu wartości potęg:
1 × 16 + 0 × 8 + 1 × 4 + 0 × 2 + 1 × 1 = 16 + 4 + 1 = 21
Dlatego 10101 w systemie binarnym oznacza 21 w systemie dziesiętnym. Zera nie zmieniają sumy, ale zachowują pozycję pozostałych cyfr.
Przykładowe liczby dziesiętne i binarne
Poniższa tabela pokazuje początkowe wartości obu systemów:
| System dziesiętny | System binarny | Rozkład na potęgi 2 |
|---|---|---|
| 0 | 0 | 0 |
| 1 | 1 | 1 |
| 2 | 10 | 2 |
| 3 | 11 | 2 + 1 |
| 4 | 100 | 4 |
| 5 | 101 | 4 + 1 |
| 6 | 110 | 4 + 2 |
| 7 | 111 | 4 + 2 + 1 |
| 8 | 1000 | 8 |
| 9 | 1001 | 8 + 1 |
| 10 | 1010 | 8 + 2 |
Na co uważać przy obliczeniach?
Najwięcej pomyłek wynika nie z trudności samego systemu, lecz z niewłaściwej kolejności działań. Zwróć uwagę na następujące kwestie:
- Kolejność reszt – przy zamianie dziesiętnej na binarną reszty odczytuje się od dołu do góry, a nie w kolejności wykonywania dzieleń.
- Dzielenie całkowitoliczbowe – wynik 5 ÷ 2 to iloraz 2 i reszta 1, a nie 2,5.
- Pierwsza waga – skrajna prawa pozycja ma wagę 20, czyli 1, nie 21.
- Zera wiodące – zapis 00101 oznacza tę samą wartość co 101, ale zera mogą być potrzebne, gdy wymagana jest określona liczba bitów.
- Liczba zero – dla 0 wynik konwersji to po prostu 0, ponieważ nie wykonuje się kolejnych dzieleń przez 2.
Bit jest pojedynczą cyfrą binarną, więc może przyjąć wartość 0 albo 1. Większe wartości zapisuje się przez łączenie bitów i przypisywanie im kolejnych potęg dwójki. Gdy zapamiętasz dwie reguły – dzielenie przez 2 z odczytem reszt od końca oraz sumowanie potęg od prawej strony – możesz samodzielnie przeliczać liczby w obu kierunkach.




