Sobota, 21 listopada 2026 Imieniny: Maria, Janusz, Konrad Redakcja Kontakt
Wzory matematyczne

Jak obliczyć różnicę ciągu arytmetycznego?

Autor: Redakcja likekonik.pl Publikacja: 6 października 2026 3 min czytania
Tablica z zapisanymi wzorami na ciąg arytmetyczny oraz przybory szkolne na biurku, tworzące atmosferę nauki.
Grafika wygenerowana przez AI

Różnicę ciągu arytmetycznego oznaczaną przez r oblicza się jako różnicę dwóch kolejnych wyrazów: r = an+1 − an. Gdy znane są dwa wyrazy o dowolnych numerach, stosuje się wzór r = (am − an) / (m − n).

Czym jest różnica ciągu arytmetycznego?

Ciąg arytmetyczny ma stałą różnicę między kolejnymi wyrazami. Oznacza to, że od każdego wyrazu do następnego przechodzimy, dodając tę samą liczbę r. Różnica może być dodatnia, ujemna albo równa zero.

Podstawowy wzór ma postać:

r = an+1 − an

Jeżeli wynik jest taki sam dla każdej pary sąsiednich wyrazów, ciąg jest arytmetyczny. Na przykład dla ciągu 3, 7, 11, 15 różnica wynosi 4, ponieważ każdy kolejny wyraz jest większy od poprzedniego o 4.

Jaką metodę wybrać?

Sposób obliczenia zależy od tego, jakie informacje podano w zadaniu:

Dane wejściowe Metoda obliczenia r
Dwa sąsiednie wyrazy r = an+1 − an
Dwa wyrazy o numerach n i m r = (am − an) / (m − n)
Wzór ogólny an Obliczenie an+1 − an i sprawdzenie, czy wynik jest stały
Układ równań Użycie wzoru an = a1 + (n − 1)r

Jak obliczyć różnicę krok po kroku?

Dwa wyrazy o dowolnych numerach

Gdy znasz dwa wyrazy, nie muszą one stać obok siebie. Korzystasz ze wzoru:

r = (am − an) / (m − n)

Wykonaj następujące działania:

  1. Zapisz wartości obu wyrazów i ich numery.
  2. Odejmij wcześniejszy wyraz od późniejszego.
  3. Oblicz różnicę między numerami wyrazów.
  4. Podziel pierwszą różnicę przez drugą.

Przykład: czwarty wyraz ciągu wynosi −13, a dziesiąty −43. Zatem:

r = (a10 − a4) / (10 − 4) = (−43 − (−13)) / 6 = −30 / 6 = −5

Różnica ciągu wynosi −5. Kolejne wyrazy maleją więc o 5.

Wzór ogólny ciągu

Jeśli ciąg jest podany wzorem, oblicz różnicę dwóch sąsiednich wyrazów:

  1. W miejsce n wstaw n + 1, aby otrzymać an+1.
  2. Odejmij od an+1 wyrażenie an.
  3. Uprość wynik.
  4. Sprawdź, czy wynik nie zależy od n.

Dla wzoru an = 7n + 2 otrzymujemy:

an+1 − an = [7(n + 1) + 2] − (7n + 2) = 7

Wynik jest stały, więc ciąg jest arytmetyczny, a jego różnica wynosi r = 7.

Dla porównania, jeśli an = 2n2 + 1, wtedy:

an+1 − an = 4n + 2

Wynik zależy od n, dlatego taki ciąg nie jest arytmetyczny.

Układ równań

W zadaniach, w których podano kilka warunków dotyczących wyrazów ciągu, zastosuj wzór na n-ty wyraz:

an = a1 + (n − 1)r

Przykład: wiadomo, że a1 + a4 = 11 oraz a7 − a3 = 20.

Z drugiego warunku:

a7 − a3 = (a1 + 6r) − (a1 + 2r) = 4r = 20

Stąd:

r = 5

Pierwszy warunek pozwala następnie obliczyć a1:

a1 + a4 = a1 + (a1 + 3r) = 2a1 + 3r = 11

Po podstawieniu r = 5 otrzymujemy a1 = −2.

Na co uważać podczas obliczeń?

Najczęstsze pomyłki wynikają z niepoprawnego odczytania oznaczeń lub znaków. Sprawdź szczególnie:

  • Indeks n jest numerem wyrazu, a an oznacza wartość tego wyrazu.
  • W wyrażeniu an = a1 + (n − 1)r trzeba użyć n − 1, nie samego n.
  • Przy odejmowaniu liczb ujemnych zachowaj nawiasy, na przykład −43 − (−13) = −30.
  • Jeśli używasz wzoru z dwoma wyrazami, dziel przez różnicę ich numerów, a nie przez liczbę wyrazów pomiędzy nimi.

Najkrócej: dla sąsiednich wyrazów odejmij poprzedni od następnego, a dla wyrazów o odległych indeksach użyj wzoru r = (am − an) / (m − n).

Bloki układające się w ciąg arytmetyczny na biurku obok notatnika i kalkulatora

Redakcja likekonik.pl

Likekonik.pl to pomoc w nauce przedmiotów ścisłych. Zebraliśmy wzory matematyczne, fizyczne i chemiczne razem z wyjaśnieniem, kiedy i jak je stosować. Omawiamy geometrię, funkcje i statystykę oraz rozwiązujemy przykładowe zadania krok po kroku. Tłumaczymy pojęcia, z którymi uczniowie i studenci mają najwięcej kłopotu. Piszemy przystępnie, tak żeby z naszych materiałów można było szybko powtórzyć materiał przed sprawdzianem, maturą lub kolokwium.

763 opublikowanych artykułów zobacz wszystkie

Przeczytaj też

Spis treści · 7 sekcji