Jak sprawdzić, czy funkcja jest ciągła?
Aby sprawdzić, czy funkcja jest ciągła w punkcie x0, trzeba zweryfikować trzy warunki: punkt należy do dziedziny, granica lewostronna jest równa granicy prawostronnej, a wspólna granica jest równa wartości funkcji f(x0). Dopiero spełnienie wszystkich tych warunków oznacza ciągłość w punkcie.
Czym jest ciągłość funkcji?
Funkcja jest ciągła w punkcie x0, gdy jej wartości zbliżają się do f(x0), kiedy argument x zbliża się do x0. Zapis formalny ma postać:
limx→x0 f(x) = f(x0)
W przypadku funkcji określonej po różnych stronach punktu trzeba rozpatrzyć osobno granicę lewostronną i prawostronną. Intuicyjnie wykres funkcji ciągłej nie ma w badanym punkcie skoku ani dziury, o ile punkt należy do dziedziny.
Jak sprawdzić ciągłość funkcji krok po kroku?
W zadaniu dotyczącym ciągłości postępuj według kolejnych etapów:
- Sprawdź dziedzinę funkcji. Ustal, czy badany punkt x0 należy do dziedziny. Jeżeli funkcja nie jest w nim określona, nie bada się w tym punkcie jej ciągłości.
- Oblicz granicę lewostronną. Wyznacz wartość limx→x0− f(x), korzystając ze wzoru obowiązującego dla x mniejszych od x0.
- Oblicz granicę prawostronną. Wyznacz wartość limx→x0+ f(x), korzystając ze wzoru obowiązującego dla x większych od x0.
- Porównaj granice z wartością funkcji. Funkcja jest ciągła w punkcie tylko wtedy, gdy obie granice są równe i mają wartość równą f(x0).
Trzy warunki ciągłości można zestawić w następujący sposób:
| Warunek | Opis | Wymóg |
|---|---|---|
| Granica lewostronna | Wartości funkcji przy x zmierzającym do x0 z lewej strony | Istnieje i ma wspólną wartość z granicą prawostronną |
| Granica prawostronna | Wartości funkcji przy x zmierzającym do x0 z prawej strony | Jest równa granicy lewostronnej |
| Wartość funkcji | Liczba przypisana punktowi x0 | Jest równa wspólnej granicy |
Jeżeli choć jeden z tych warunków nie jest spełniony, funkcja nie jest ciągła w x0.
Przykład – ciągłość funkcji przedziałowej
Rozważmy funkcję:
f(x) = (x2 + x − 6)/(x − 2) dla x < 2,
f(2) = 5,
f(x) = 3x − 1 dla x > 2.
W przedziale (−∞, 2) funkcja jest wymierna, a mianownik nie przyjmuje wartości zero. W przedziale (2, ∞) jest funkcją liniową. Obie części są więc ciągłe w swoich przedziałach. Trzeba jeszcze zbadać punkt sklejenia x0 = 2.
Granica prawostronna wynosi:
limx→2+ f(x) = limx→2+ (3x − 1) = 3 · 2 − 1 = 5.
Dla granicy lewostronnej rozkładamy licznik:
x2 + x − 6 = (x − 2)(x + 3).
Zatem:
limx→2− f(x) =
limx→2− ((x − 2)(x + 3))/(x − 2) =
limx→2− (x + 3) = 5.
Obie granice są równe 5. Wartość funkcji w punkcie także wynosi:
f(2) = 5.
Spełniona jest więc równość:
limx→2− f(x) =
limx→2+ f(x) =
f(2) = 5.
Funkcja jest ciągła w punkcie 2, a ponieważ poza nim była ciągła na swoich przedziałach, jest ciągła w całym zbiorze liczb rzeczywistych.
Które funkcje są ciągłe w swoich dziedzinach?
W wielu zadaniach nie trzeba obliczać granic w każdym punkcie. Wystarczy wykorzystać własność funkcji elementarnych, które są ciągłe w punktach należących do ich dziedziny:
- Wielomiany, takie jak x2 − 3x + 1.
- Funkcje liniowe i inne funkcje potęgowe w określonych dla nich punktach.
- Funkcje trygonometryczne, na przykład sinus i cosinus, w całych swoich dziedzinach.
- Funkcje wykładnicze i logarytmiczne w swoich dziedzinach.
- Funkcje wymierne w punktach, w których mianownik nie jest równy zero.
W funkcji złożonej lub przedziałowej szczególnej uwagi wymagają miejsca, w których zmienia się wzór, oraz punkty wyłączone z dziedziny.
Na co uważać?
Nie wystarczy obliczyć samej granicy. Może ona istnieć, a wartość funkcji w badanym punkcie być inna. Wtedy funkcja nie jest ciągła. Trzeba też odróżnić punkt nieciągłości od punktu spoza dziedziny. Jeżeli funkcja nie istnieje dla danego argumentu, nie mówi się, że jest w nim nieciągła, ponieważ ciągłość bada się tylko w punktach należących do dziedziny.
Najkrótszy schemat rozwiązania brzmi: sprawdź dziedzinę, oblicz obie granice jednostronne, wyznacz wartość funkcji i porównaj wszystkie trzy liczby.



