Jak sprawdzić, czy funkcja jest monotoniczna?
Funkcja jest monotoniczna, gdy na danym zbiorze stale rośnie, stale maleje albo pozostaje stała. Aby to sprawdzić, możesz porównać wartości funkcji dla dwóch argumentów lub zbadać znak jej pochodnej. Trzeba przy tym zawsze wskazać dziedzinę albo konkretny przedział.
Co to znaczy, że funkcja jest monotoniczna?
Niech funkcja \(f\) będzie określona w pewnym przedziale. Mówimy, że jest ona rosnąca, jeśli dla każdych \(x_1\) i \(x_2\) należących do tego przedziału spełnienie warunku \(x_1
\[
f(x_1)
Funkcja jest malejąca, gdy większemu argumentowi odpowiada mniejsza wartość:
\[
x_1 f(x_2)
\]
Jeżeli dla wszystkich argumentów z rozpatrywanego zbioru wartości są takie same, funkcja jest stała:
\[
f(x_1)=f(x_2)
\]
Każdy z tych przypadków oznacza monotoniczność. Czasem używa się też określeń „niemalejąca” i „nierosnąca”. W funkcji niemalejącej wartości mogą rosnąć albo pozostać równe, a w nierosnącej mogą maleć albo pozostać równe.
Funkcja nie musi być monotoniczna w całej dziedzinie. Może rosnąć na jednym przedziale i maleć na innym. Takie fragmenty nazywa się przedziałami monotoniczności.
Jak zbadać monotoniczność z definicji?
Metoda oparta na definicji jest uniwersalna, ale przy bardziej złożonych wzorach może wymagać długich przekształceń. Postępuj według następujących kroków:
- Wybierz dwa argumenty \(x_1\) i \(x_2\) z dziedziny funkcji oraz przyjmij założenie \(x_1
- Oblicz różnicę \(f(x_2)-f(x_1)\).
- Zbadaj znak otrzymanego wyrażenia dla wszystkich dopuszczalnych \(x_1\) i \(x_2\).
- Wyciągnij wniosek na temat monotoniczności funkcji na rozpatrywanym zbiorze.
Interpretacja wyniku jest następująca:
- Jeżeli \(f(x_2)-f(x_1)>0\), funkcja jest rosnąca.
- Jeżeli \(f(x_2)-f(x_1)
- Jeżeli \(f(x_2)-f(x_1)=0\), funkcja jest stała.
Założenie \(x_1 Dla funkcji różniczkowalnej najczęściej analizuje się znak pierwszej pochodnej. Najpierw oblicz \(f'(x)\), a następnie rozwiąż nierówności określające, gdzie pochodna jest dodatnia lub ujemna. Procedura badania wygląda więc tak: Przykładowo dla funkcji liniowej \(f(x)=ax+b\) pochodna jest równa \(f'(x)=a\). Gdy \(a>0\), funkcja rośnie w całej dziedzinie, gdy \(a
Przed wyciągnięciem wniosku trzeba sprawdzić, czy znak pochodnej albo badane wyrażenie zachowuje się tak samo w całej dziedzinie. Parabola \(f(x)=x^2\) nie jest monotoniczna na całej osi rzeczywistej. Maleje na przedziale \((-\infty,0)\), a rośnie na przedziale \((0,\infty)\). Podobnie funkcja \(f(x)=\frac{1}{x}\) ma dziedzinę \(\mathbb{R}\setminus\{0\}\). Jest malejąca osobno na \((-\infty,0)\) i \((0,\infty)\), ale nie można bez dodatkowego sprawdzenia stwierdzić, że jest malejąca w całej swojej dziedzinie. Punkt \(x=0\) rozdziela dwa przedziały. Dlatego zapis „funkcja jest monotoniczna” zawsze warto uzupełnić informacją: w jakim zbiorze lub przedziale. W zadaniach dotyczących całej dziedziny należy badać wszystkie jej części, a nie tylko jeden wybrany fragment. W prostych funkcjach, takich jak liniowe, wystarcza analiza definicji lub współczynnika kierunkowego. Dla funkcji wielomianowych, wymiernych i innych różniczkowalnych szybciej zastosować pochodną i sporządzić tabelę jej znaków.Jak sprawdzić monotoniczność za pomocą pochodnej?
Znak pochodnej
Zachowanie funkcji
Wniosek
\(f'(x)>0\)
Wartości funkcji rosną wraz ze wzrostem argumentu.
Funkcja rośnie.
\(f'(x)
Wartości funkcji maleją wraz ze wzrostem argumentu.
Funkcja maleje.
\(f'(x)=0\) na całym przedziale
Wartości funkcji nie zmieniają się.
Funkcja jest stała.
Dlaczego funkcja nie zawsze jest monotoniczna w całej dziedzinie?



