Logarytm – co to jest i jak go obliczyć?
Logarytm to odpowiedź na pytanie: do jakiej potęgi trzeba podnieść daną podstawę, aby otrzymać określoną liczbę. Jest więc działaniem odwrotnym do potęgowania.
Jak zapisać logarytm?
Logarytm zapisujemy w postaci:
loga(b) = x
Ten zapis oznacza dokładnie to samo co równanie:
ax = b
Poszczególne symbole mają następujące znaczenie:
- a – podstawa logarytmu, czyli liczba podnoszona do potęgi
- b – liczba logarytmowana, czyli wynik potęgowania
- x – wynik logarytmu, czyli szukany wykładnik
Na przykład:
log2(8) = 3
ponieważ 23 = 8. Pytamy tutaj, do jakiej potęgi trzeba podnieść 2, aby otrzymać 8. Odpowiedź brzmi: do trzeciej potęgi.
loga(b) = x wtedy i tylko wtedy, gdy ax = b.
Podstawa logarytmu musi spełniać warunki a > 0 oraz a ≠ 1, a liczba logarytmowana musi być dodatnia, czyli b > 0. Podstawa nie może być równa 1, ponieważ każda potęga liczby 1 ma wartość 1. Nie można też użyć podstawy ujemnej w szkolnej definicji logarytmu rzeczywistego.
Potęgowanie a logarytmowanie
Potęgowanie wyznacza wynik, gdy znamy podstawę i wykładnik. Logarytmowanie działa w przeciwną stronę – przy znanej podstawie i wyniku wskazuje wykładnik.
| Potęgowanie | Logarytm |
|---|---|
| 23 = 8 | log2(8) = 3 |
| 102 = 100 | log10(100) = 2 |
| 34 = 81 | log3(81) = 4 |
W każdym wierszu pojawiają się te same trzy liczby, ale pytanie jest inne. Przy potęgowaniu szukamy wyniku działania, a przy logarytmie szukamy wykładnika.
Jak obliczyć logarytm?
Najprościej zamienić zapis logarytmiczny na potęgowy. Następnie trzeba znaleźć wykładnik, który daje wskazaną liczbę.
Przykład: oblicz log2(32).
- Zapisz równanie w postaci potęgowej: 2x = 32.
- Rozpoznaj, że 32 = 25.
- Porównaj wykładniki: x = 5.
- Zapisz wynik: log2(32) = 5.
Można też sprawdzać podstawowe wartości bez przekształcania całego działania:
- log5(1) = 0, ponieważ 50 = 1
- log7(7) = 1, ponieważ 71 = 7
- log2(16) = 4, ponieważ 24 = 16
- log10(1000) = 3, ponieważ 103 = 1000
Logarytm nie jest dzieleniem. Jego wynik może być także ułamkiem. Na przykład log4(2) = 1/2, ponieważ 41/2 = √4 = 2.
Logarytm dziesiętny i naturalny
Logarytm dziesiętny ma podstawę 10. Zwykle zapisuje się go jako log, bez podawania podstawy:
log(100) = 2, ponieważ 102 = 100.
Logarytm naturalny ma podstawę oznaczaną literą e, której przybliżona wartość wynosi 2,71828. Zapisuje się go symbolem ln:
ln(x) = loge(x)
W zadaniach szkolnych informacja o podstawie powinna wynikać z zapisu lub treści polecenia. Gdy podstawa jest podana, zawsze należy ją uwzględnić.
Podstawowe własności logarytmów
Najważniejsze wzory wynikają bezpośrednio z własności potęgowania. Dla dodatnich liczb x i y oraz podstawy a spełniającej warunki a > 0 i a ≠ 1 obowiązują:
- Logarytm iloczynu – loga(x · y) = loga(x) + loga(y)
- Logarytm ilorazu – loga(x / y) = loga(x) − loga(y)
- Logarytm potęgi – loga(xn) = n · loga(x)
Przykładowo:
log2(8 · 4) = log2(8) + log2(4) = 3 + 2 = 5
Zgadza się to z potęgowaniem, ponieważ 8 · 4 = 32, a log2(32) = 5. Własności te pozwalają zamieniać mnożenie na dodawanie, dzielenie na odejmowanie, a potęgowanie na mnożenie przez wykładnik.
Po co stosuje się logarytmy?
Logarytmy są przydatne wtedy, gdy liczby zmieniają się bardzo szybko albo różnią się o wiele rzędów wielkości. Pozwalają opisywać takie różnice za pomocą mniejszych, wygodniejszych wartości.
- Skala pH – wykorzystuje logarytmiczne przedstawienie stężenia jonów wodorowych w roztworze.
- Skala Richtera – służy do opisu magnitudy trzęsień ziemi.
- Decybele – opisują poziom dźwięku za pomocą skali logarytmicznej.
- Finanse – pomagają obliczać czas potrzebny do osiągnięcia określonej kwoty przy oprocentowaniu składanym.
Wspólny sens tych zastosowań polega na „ściśnięciu” ogromnych różnic. Zamiast operować bardzo dużymi lub bardzo małymi liczbami, można posługiwać się ich wykładnikami.
Logarytm to po prostu wykładnik potęgi zapisany w innej formie. Gdy pamiętasz zależność loga(b) = x ⇔ ax = b, większość prostych logarytmów można obliczyć, zamieniając je na znajome równanie potęgowe.




