Piątek, 20 listopada 2026 Imieniny: Feliks, Anatol, Rafał Redakcja Kontakt
Wzory fizyczne

Ciśnienie – co to jest i jakie są jego rodzaje?

Autor: Redakcja likekonik.pl Publikacja: 8 lipca 2026 4 min czytania
Precyzyjny manometr analogowy mierzący ciśnienie atmosferyczne, z rozmytymi cząsteczkami gazu w tle.

Ciśnienie to w fizyce miara siły nacisku na powierzchnię, a w medycynie – siła, z jaką krew oddziałuje na ściany tętnic. Te dwa znaczenia łączy podobna idea, ale dotyczą innych zjawisk, jednostek i sposobów pomiaru.

Ciśnienie w fizyce – co oznacza?

W fizyce ciśnienie określa, jak duża siła działa prostopadle na daną powierzchnię. Można je obliczyć, dzieląc wartość siły nacisku przez pole powierzchni:

p = F / S

Symbol p oznacza ciśnienie, F – siłę działającą prostopadle do powierzchni, a S – pole tej powierzchni. Przy tej samej sile nacisk wywierany na mniejszy obszar powoduje większe ciśnienie. Dlatego ostry czubek wywiera większe ciśnienie niż tępa powierzchnia, nawet jeśli działa na nią taka sama siła.

Podstawową jednostką ciśnienia w układzie SI jest paskal (Pa). Jeden paskal odpowiada jednemu niutonowi na metr kwadratowy. W zależności od dziedziny stosuje się też bary, atmosfery oraz milimetry słupa rtęci.

Najczęściej spotykane jednostki można porównać w następujący sposób:

Jednostka Wartość w Pa Typowe zastosowanie
paskal (Pa) 1 Pa układ SI i obliczenia fizyczne
bar 100 000 Pa technika, hydraulika i pneumatyka
mmHg około 133,322 Pa medycyna i pomiary ciśnienia krwi
atmosfera fizyczna (atm) 101 325 Pa fizyka i opis ciśnienia atmosferycznego

W przypadku gazów ciśnienie zależy między innymi od temperatury, objętości i ilości gazu. Ciśnienie atmosferyczne jest natomiast naciskiem wywieranym przez słup powietrza znajdujący się nad określonym obszarem.

Ostry czubek i tępa powierzchnia wywierające nacisk na miękką glinę

Ciśnienie tętnicze krwi – czym jest?

Ciśnienie tętnicze to siła, z jaką przepływająca krew naciska na ściany tętnic. Serce działa rytmicznie, dlatego wartość ciśnienia nie pozostaje stała. Rośnie podczas wyrzutu krwi z lewej komory do aorty, a następnie spada w okresie między kolejnymi skurczami.

Ciśnieniomierz pokazuje dwie wartości. Pierwsza to ciśnienie skurczowe, nazywane też górnym. Odpowiada najwyższemu ciśnieniu w tętnicach, które pojawia się podczas skurczu serca. Druga wartość to ciśnienie rozkurczowe, czyli dolne. Opisuje najniższe ciśnienie utrzymujące się między skurczami, gdy serce znajduje się w fazie rozkurczu.

Na wysokość ciśnienia wpływa nie tylko praca serca. Duże tętnice dzięki sprężystości przejmują część energii fali krwi, a następnie pomagają podtrzymać przepływ w czasie rozkurczu. Mniejsze tętniczki zmieniają swój napięcie i regulują ilość krwi docierającej do poszczególnych narządów.

Normy ciśnienia tętniczego u dorosłych

Klasyfikacja poniżej odnosi się do pomiarów gabinetowych u osób dorosłych. Pojedynczy wynik nie wystarcza do rozpoznania nadciśnienia, ponieważ ciśnienie zależy od warunków pomiaru i może zmieniać się w ciągu dnia.

Kategoria Skurczowe Rozkurczowe
Optymalne poniżej 120 mmHg poniżej 80 mmHg
Prawidłowe 120–129 mmHg 80–84 mmHg
Wysokie prawidłowe 130–139 mmHg 85–89 mmHg
Nadciśnienie tętnicze 140 mmHg lub więcej 90 mmHg lub więcej

Wynik 120/80 mmHg oznacza odpowiednio ciśnienie skurczowe 120 mmHg i rozkurczowe 80 mmHg. Różnica między tymi wartościami to ciśnienie tętna. Przy takim pomiarze wynosi ono 40 mmHg, ale jego interpretacja zależy od całego obrazu klinicznego, a nie od jednej liczby.

Dlaczego ciśnienie krwi się zmienia?

Ciśnienie tętnicze nie jest stałą cechą organizmu. Zmienia się w reakcji na pracę serca, napięcie naczyń i aktualne potrzeby tkanek. Na wynik pomiaru wpływają między innymi:

  • Stres i emocje mogą przejściowo zwiększać ciśnienie przez pobudzenie układu nerwowego.
  • Wysiłek fizyczny zwykle podnosi ciśnienie skurczowe, ponieważ serce pompuje więcej krwi.
  • Pora dnia ma znaczenie, ponieważ wartości często różnią się między okresem aktywności a snem.
  • Wiek wiąże się ze zmianami elastyczności naczyń, które mogą wpływać na ciśnienie.
  • Stan naczyń krwionośnych decyduje o ich zdolności do rozszerzania się, zwężania i amortyzowania fali krwi.

Znaczenie mogą mieć także pozycja ciała, odpoczynek przed badaniem, kofeina, palenie tytoniu, ból oraz niewłaściwie dobrany mankiet. Z tego powodu wynik po wysiłku lub w silnym stresie nie musi odzwierciedlać typowego ciśnienia danej osoby.

Ciśnienie fizyczne a ciśnienie tętnicze

Najczęstszy błąd polega na traktowaniu obu pojęć jako dokładnie tego samego. Ciśnienie tętnicze jest szczególnym przykładem ciśnienia fizycznego, ponieważ krew jako płyn naciska na ściany naczyń. W medycynie opisuje się jednak konkretny proces zachodzący w organizmie, a nie tylko ogólną zależność między siłą i powierzchnią.

  • Fizyka opisuje nacisk wywierany na powierzchnię przez ciało, ciecz lub gaz.
  • Medycyna ocenia nacisk krwi na ściany tętnic podczas pracy serca.
  • Jednostką fizyczną SI jest paskal, choć w technice używa się też barów i atmosfer.
  • W pomiarach medycznych stosuje się głównie mmHg i podaje dwie wartości: skurczową oraz rozkurczową.

W fizyce istotne są siła i pole powierzchni. W medycynie wynik zależy także od fazy pracy serca, elastyczności tętnic, oporu naczyń i regulacji przepływu krwi.

Rozumienie obu znaczeń ułatwia interpretację zarówno wzorów i jednostek fizycznych, jak i wyników pomiaru ciśnieniomierzem. W fizyce ważne jest poprawne określenie siły, powierzchni i jednostki, a w medycynie – obserwowanie wartości w powtarzalnych warunkach oraz ocena ich zmienności.


Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Wartości ciśnienia odbiegające od normy lub niepokojące objawy należy omówić z lekarzem.

Redakcja likekonik.pl

Likekonik.pl to pomoc w nauce przedmiotów ścisłych. Zebraliśmy wzory matematyczne, fizyczne i chemiczne razem z wyjaśnieniem, kiedy i jak je stosować. Omawiamy geometrię, funkcje i statystykę oraz rozwiązujemy przykładowe zadania krok po kroku. Tłumaczymy pojęcia, z którymi uczniowie i studenci mają najwięcej kłopotu. Piszemy przystępnie, tak żeby z naszych materiałów można było szybko powtórzyć materiał przed sprawdzianem, maturą lub kolokwium.

761 opublikowanych artykułów zobacz wszystkie

Przeczytaj też

Spis treści · 5 sekcji