Czym jest ciśnienie atmosferyczne i jak wpływa na organizm?
Ciśnienie atmosferyczne to nacisk, jaki wywiera na powierzchnię słup powietrza znajdujący się nad danym miejscem. Powietrze ma masę, a grawitacja przyciąga je ku Ziemi, dlatego atmosfera naciska na nas ze wszystkich stron. Zmiany ciśnienia związane z wysokością i pogodą mogą wpływać na samopoczucie, szczególnie u osób wrażliwych na warunki atmosferyczne.
Czym właściwie jest ciśnienie atmosferyczne?
Powietrze nie jest pozbawione masy. Tworzą je cząsteczki azotu, tlenu, pary wodnej i innych gazów. Grawitacja przyciąga te cząsteczki ku powierzchni Ziemi, przez co tworzą one atmosferę i wywierają nacisk na podłoże, budynki, rośliny oraz ludzkie ciało.
Można wyobrazić sobie niewidzialny słup powietrza stojący nad każdym fragmentem powierzchni. Im większa masa tego słupa przypada na daną powierzchnię, tym wyższe jest ciśnienie. Nie działa ono wyłącznie z góry. Cząsteczki powietrza poruszają się we wszystkich kierunkach, dlatego nacisk występuje także z boków i od dołu.
Na poziomie morza standardowa wartość ciśnienia wynosi 1013,25 hPa. Hektopaskal, oznaczany skrótem hPa, jest jednostką używaną między innymi w prognozach pogody. Jeden hektopaskal odpowiada 100 paskalom.
Dlaczego ciśnienie zmienia się wraz z wysokością i pogodą?
Ciśnienie atmosferyczne maleje wraz ze wzrostem wysokości nad poziomem morza. W górach znajduje się nad nami krótszy i lżejszy słup powietrza niż na nizinach, więc jego nacisk jest mniejszy. Zależność ta nie jest całkowicie liniowa, ale przy niewielkich wysokościach można przyjąć, że ciśnienie spada średnio o około 11,3 hPa na każde 100 metrów.
Na wysokości około 5500–5600 metrów ciśnienie wynosi mniej więcej połowę wartości notowanej na poziomie morza, czyli około 500 hPa. Na szczycie Mount Everestu, położonym na wysokości 8848 m n.p.m., osiąga około 310 hPa. Wraz ze spadkiem ciśnienia powietrze staje się rzadsze, a ciśnienie parcjalne tlenu maleje. Udział tlenu w powietrzu pozostaje podobny, ale każda jego cząsteczka wywiera mniejszy nacisk.
Na ciśnienie wpływają też temperatura i ruchy powietrza. Ogrzane powietrze rozszerza się i unosi, co może sprzyjać spadkowi ciśnienia przy powierzchni. Ochłodzone staje się gęstsze i opada, zwiększając nacisk. W prognozach pogody podaje się zwykle ciśnienie znormalizowane do poziomu morza, aby można było porównywać pomiary z miejsc położonych na różnych wysokościach. Faktyczne ciśnienie w górskiej miejscowości jest niższe niż wartość znormalizowana widoczna na mapie.
Przykładową zależność między wysokością a przybliżoną wartością ciśnienia przedstawia tabela:
| Lokalizacja | Wysokość (m n.p.m.) | Średnie ciśnienie (hPa) |
|---|---|---|
| Poziom morza | 0 | około 1013 |
| Wysoka przełęcz lub płaskowyż | około 5500 | około 500 |
| Szczyt Mount Everestu | 8848 | około 310 |
Do pomiaru ciśnienia służy barometr. Na mapach meteorologicznych wartości przedstawia się także za pomocą izobar, czyli linii łączących miejsca o takim samym ciśnieniu znormalizowanym do poziomu morza. Wyż baryczny ma najwyższe ciśnienie w centrum i często wiąże się ze stabilniejszą pogodą. W niżu barycznym ciśnienie jest najniższe w centrum, a jego przejściu często towarzyszą fronty, zachmurzenie, opady i silniejszy wiatr.
Jak ciśnienie atmosferyczne wpływa na organizm?
Ciało człowieka pozostaje zwykle w równowadze z ciśnieniem otoczenia. Tkanki i płyny ustrojowe wywierają ciśnienie od wewnątrz, które w dużej mierze równoważy nacisk atmosfery. Problem może pojawić się wtedy, gdy ciśnienie zmienia się szybko albo towarzyszą temu inne czynniki, takie jak spadek temperatury, wilgotność, wiatr i przejście frontu atmosferycznego.
Osobę, która szczególnie odczuwa zmiany pogody, określa się mianem meteopaty. Reakcja organizmu jest indywidualna. U części osób pojawia się ból głowy, zmęczenie lub senność, u innych dolegliwości stawów czy rozdrażnienie. Same objawy nie dowodzą jednak, że ich przyczyną jest wyłącznie ciśnienie. Mogą wynikać z całego zestawu zmieniających się warunków pogodowych albo z istniejącej choroby.
Najczęściej zgłaszane dolegliwości związane z nagłymi zmianami pogody to:
- Bóle głowy lub nasilenie objawów migreny.
- Zawroty głowy, osłabienie i senność.
- Bóle stawów i większa wrażliwość na dolegliwości przewlekłe.
- Rozdrażnienie, trudności z koncentracją i gorszy nastrój.
- Kołatanie serca lub odczuwalne wahania ciśnienia tętniczego.
Ciśnienie atmosferyczne i ciśnienie tętnicze to dwie różne wielkości. Pierwsze opisuje nacisk powietrza na powierzchnię i podaje się je najczęściej w hPa. Drugie oznacza ciśnienie krwi na ściany naczyń, mierzone w mmHg. Zmiana pogody może wpływać na samopoczucie i u niektórych osób współwystępować ze zmianami ciśnienia krwi, ale nie wolno utożsamiać obu pomiarów.
Na większą wrażliwość mogą być narażone osoby z chorobami układu krążenia, migreną, zaburzeniami snu lub przewlekłym stresem. Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy silne, nowe albo szybko narastające. Nagły ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie, zaburzenia mowy, niedowład lub bardzo silny ból głowy wymagają pilnego kontaktu z pomocą medyczną, niezależnie od pogody.
Jak radzić sobie ze zmianami ciśnienia?
Nie da się zatrzymać zmian atmosferycznych, ale można ograniczyć czynniki, które nasilają dyskomfort. Przydatne są przede wszystkim regularny sen, odpowiednie nawodnienie i umiarkowany ruch. Dobrze też obserwować własne objawy, zamiast przypisywać każdą dolegliwość jednej wartości odczytanej w prognozie.
W przypadku gorszego samopoczucia możesz postępować według kilku prostych kroków:
- Pij regularnie wodę, zwłaszcza podczas upału, wiatru i większej aktywności.
- Zjedz lekki, urozmaicony posiłek zawierający produkty dostarczające magnezu, potasu i witaminy B6.
- Wybierz spokojny spacer lub inne łagodne ćwiczenia, jeśli nie masz przeciwwskazań.
- Ogranicz alkohol i zadbaj o odpoczynek oraz sen.
- Jeśli masz chorobę serca, nadciśnienie albo przyjmujesz leki, mierz ciśnienie tętnicze zgodnie z zaleceniami lekarza.
Suplementy z magnezem, potasem lub witaminą B6 nie powinny zastępować leczenia ani być przyjmowane bez uwzględnienia diety, chorób i stosowanych leków. Kofeina może chwilowo zmniejszyć senność, ale u części osób nasila kołatanie serca, niepokój lub wzrost ciśnienia tętniczego. Dlatego nie należy traktować kawy jako uniwersalnego sposobu na zmianę ciśnienia atmosferycznego.
Najważniejsze: ciśnienie atmosferyczne wynika z masy powietrza przyciąganego przez grawitację. Spada wraz z wysokością, zmienia się pod wpływem temperatury i układów pogodowych, a u części osób może wiązać się z bólem głowy, zmęczeniem lub innymi dolegliwościami. Objawy silne, nietypowe albo dotyczące układu krążenia wymagają konsultacji medycznej, a nie tylko obserwowania barometru.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i ma charakter wyłącznie informacyjny. W przypadku niepokojących objawów, chorób przewlekłych lub wątpliwości dotyczących leczenia skonsultuj się z lekarzem.



