Piątek, 20 listopada 2026 Imieniny: Feliks, Anatol, Rafał Redakcja Kontakt
Statystyka

Dominanta – co to jest i jak ją wyznaczyć?

Autor: Redakcja likekonik.pl Publikacja: 3 lipca 2026 3 min czytania
Wykres słupkowy na tablecie z wyraźnie wyróżnionym najwyższym słupkiem, obrazującym dominantę w zbiorze danych.

Dominanta może oznaczać różne pojęcia zależnie od dziedziny. W statystyce jest najczęściej występującą wartością, w muzyce – piątym stopniem gamy, a w standardzie BOMA – określoną częścią powierzchni ściany.

  • Statystyka – dominanta, czyli moda, wskazuje wartość pojawiającą się najczęściej.
  • Muzyka – oznacza piąty stopień gamy i akord zbudowany na tym stopniu.
  • Budownictwo – w standardzie BOMA opisuje dominującą część pionowej powierzchni pomieszczenia.

Dominanta w statystyce – co oznacza?

W statystyce dominanta, nazywana też modą albo wartością modalną, to wartość występująca w zbiorze najczęściej. Jest jedną z miar tendencji centralnej, podobnie jak średnia arytmetyczna i mediana.

Aby ją wyznaczyć, trzeba sprawdzić, ile razy pojawia się każda wartość. Przykładowo w zbiorze 2, 3, 3, 4, 5, 5, 7 zarówno liczba 3, jak i 5 występuje po dwa razy. Są więc dwie dominanty: 3 i 5. Taki zbiór nazywa się wielomodalnym.

Dominanta nie musi być liczbą. Można wyznaczyć ją także dla danych opisowych, których nie da się sensownie dodawać ani porządkować, na przykład nazw owoców, kolorów czy typów włosów. Jeśli w grupie znajduje się 5 brunetek, 3 blondynki i 4 szatynki, dominantą jest kategoria „brunetki”.

Najprościej wyznaczyć dominantę w trzech krokach:

  1. Uporządkuj dane lub zapisz wszystkie występujące wartości.
  2. Zlicz, ile razy pojawia się każda wartość.
  3. Wskaż wartość albo wartości z największą liczbą wystąpień.

W praktyce dominanta bywa użyteczna w analizach społecznych i ekonomicznych. Przy badaniu wynagrodzeń może pokazać pensję otrzymywaną przez największą grupę pracowników, podczas gdy średnia zostanie podniesiona przez kilka bardzo wysokich zarobków.

Średnia, mediana i dominanta opisują zbiór danych w różny sposób:

Miara Definicja Zastosowanie
Średnia arytmetyczna Suma wszystkich wartości podzielona przez ich liczbę Gdy chcemy uwzględnić każdą wartość w obliczeniu
Mediana Środkowa wartość uporządkowanego zbioru Gdy potrzebna jest wartość odporna na skrajnie wysokie lub niskie wyniki
Dominanta Wartość występująca najczęściej Gdy interesuje nas najpopularniejsza wartość lub kategoria

Warto pamiętać o dwóch przypadkach szczególnych:

  • W jednym zbiorze może wystąpić kilka dominant, jeśli różne wartości pojawiają się równie często.
  • Jeśli każda wartość występuje tylko raz, zbiór nie ma dominanty.

Dominanta w muzyce – piąty stopień gamy

W teorii muzyki dominanta to piąty stopień gamy, oznaczany cyfrą rzymską V. Znajduje się w odległości kwinty czystej w górę albo kwarty czystej w dół od toniki, czyli pierwszego stopnia gamy.

Dominanta należy wraz z toniką i subdominantą do trzech głównych funkcji harmonicznych. Akord zbudowany na piątym stopniu tworzy ważny element triady harmonicznej. Jego brzmienie często wywołuje napięcie i dążenie do rozwiązania na tonikę.

W gamach molowych w tradycyjnej harmonii stosuje się zwykle podwyższony siódmy stopień, aby powstał dźwięk prowadzący do toniki. Dzięki temu akord dominantowy ma charakter durowy, nawet gdy utwór znajduje się w tonacji molowej. Do dominanty często dodaje się także septymę małą, tworząc akord dominantowy z septymą.

W praktyce muzycznej reguły harmonii mogą być modyfikowane zależnie od stylu i kompozycji. W odmianie eolskiej możliwa jest dominanta molowa, pozbawiona typowego dźwięku prowadzącego.

Dominanta w standardzie BOMA

W standardzie pomiaru powierzchni BOMA termin dominanta oznacza dominującą część pionowej powierzchni wykończonej ściany, zewnętrznej obudowy budynku albo powierzchni pustej. Uwzględnia się ją przy pomiarach powierzchni biurowych.

Za dominantę uznaje się powierzchnię zajmującą co najmniej 50% analizowanej wysokości, mierzonej od wykończonej podłogi do wykończonego sufitu lub, w przypadku powierzchni całkowicie oszklonych, do szyby. W wersji BOMA 2017 przyjmuje się ograniczenie analizowanej wysokości do 2,44 m. Oznacza to, że dominująca powierzchnia powinna obejmować co najmniej 1,22 m tej płaszczyzny pionowej.

Redakcja likekonik.pl

Likekonik.pl to pomoc w nauce przedmiotów ścisłych. Zebraliśmy wzory matematyczne, fizyczne i chemiczne razem z wyjaśnieniem, kiedy i jak je stosować. Omawiamy geometrię, funkcje i statystykę oraz rozwiązujemy przykładowe zadania krok po kroku. Tłumaczymy pojęcia, z którymi uczniowie i studenci mają najwięcej kłopotu. Piszemy przystępnie, tak żeby z naszych materiałów można było szybko powtórzyć materiał przed sprawdzianem, maturą lub kolokwium.

761 opublikowanych artykułów zobacz wszystkie

Przeczytaj też

Spis treści · 3 sekcji