Jak obliczyć medianę? Prosty poradnik krok po kroku
Mediana to wartość środkowa w uporządkowanym zbiorze liczb. Aby ją obliczyć, najpierw posortuj dane rosnąco, a następnie sprawdź, czy liczba elementów jest parzysta, czy nieparzysta.
Jak obliczyć medianę krok po kroku?
Procedura jest prosta, ale nie wolno pominąć sortowania. Mediana wyznaczona z liczb zapisanych w przypadkowej kolejności może być błędna.
- Uporządkuj liczby – zapisz je od najmniejszej do największej.
- Policz elementy zbioru – oznacz ich liczbę jako n.
- Sprawdź parzystość – ustal, czy n jest parzyste, czy nieparzyste.
- Wybierz właściwą metodę – dla nieparzystej liczby elementów wskaż jedną liczbę środkową, a dla parzystej oblicz średnią z dwóch liczb środkowych.
Nieparzysta liczba elementów
Rozważmy zbiór: 8, 1, 5, 3, 9. Po uporządkowaniu otrzymujemy: 1, 3, 5, 8, 9. Zbiór ma pięć elementów, więc jego środkową wartością jest trzecia liczba. Mediana wynosi 5.
Dla nieparzystej liczby elementów można użyć wzoru na pozycję mediany:
(n + 1) / 2
W tym przykładzie: (5 + 1) / 2 = 3, dlatego wybieramy trzeci element uporządkowanego zbioru.
Parzysta liczba elementów
Weźmy zbiór: 2, 9, 6, 3, 12, 8. Po sortowaniu wygląda on tak: 2, 3, 6, 8, 9, 12. Są tu sześć elementów, więc trzeba znaleźć dwie wartości środkowe. Są nimi 6 i 8.
Obliczenie wygląda następująco:
(6 + 8) / 2 = 14 / 2 = 7
Mediana wynosi 7. Nie musi więc być jedną z liczb występujących w zbiorze.
Szybkie przypomnienie wzorów:
- Nieparzyste n – mediana to element znajdujący się na pozycji (n + 1) / 2.
- Parzyste n – mediana to średnia arytmetyczna elementów z pozycji n / 2 oraz n / 2 + 1.
Mediana a średnia arytmetyczna
Średnia arytmetyczna powstaje po dodaniu wszystkich wartości i podzieleniu wyniku przez ich liczbę. Jest wrażliwa na wartości odstające, czyli wyjątkowo duże albo małe liczby. Mediana opiera się na położeniu wartości w uporządkowanym zbiorze, dlatego zwykle zmienia się mniej pod wpływem takich obserwacji.
| Zbiór danych | Średnia | Mediana | Dlaczego? |
|---|---|---|---|
| 4, 5, 6, 7 | 5,5 | 5,5 | Brak wyraźnej wartości odstającej, więc wyniki są takie same. |
| 4, 5, 6, 7, 88 | 22 | 6 | Liczba 88 mocno podnosi średnią, ale pozostawia medianę na poziomie środkowej wartości. |
Dlatego mediana bywa lepszą miarą środka zbioru przy rozkładach skośnych. Przykładem mogą być wynagrodzenia, gdy pojedyncze bardzo wysokie pensje zawyżają średnią. W danych bez wartości skrajnych średnia często dobrze opisuje zbiór, ale wybór miary zależy od charakteru danych.
Warto odróżnić medianę od dominanty. Dominanta to liczba występująca najczęściej, natomiast mediana zależy od kolejności wartości po ich uporządkowaniu.
Jak obliczyć medianę w Excelu?
W Excelu służy do tego funkcja MEDIANA. Wybierz komórkę, w której ma pojawić się wynik, i wpisz formułę:
=MEDIANA(A1:A10)
Ten zapis oblicza medianę wszystkich liczbowych wartości z zakresu od A1 do A10. Excel sam rozpoznaje, czy liczba elementów jest parzysta, czy nieparzysta, i stosuje właściwy sposób obliczenia. Puste komórki oraz komórki zawierające tekst są pomijane, natomiast wartości równe zero są uwzględniane.
Jeżeli dane znajdują się w zakresie B2:B30, użyj formuły =MEDIANA(B2:B30). Nie musisz wcześniej sortować komórek ręcznie, ponieważ Excel wykonuje tę operację wewnętrznie podczas obliczania wyniku.
Najważniejsza zasada brzmi: najpierw uporządkuj dane, potem policz ich liczbę. Przy nieparzystej liczbie elementów wybierasz wartość środkową, a przy parzystej obliczasz średnią z dwóch wartości środkowych.



